Page 83 - Gümüşhane Vizyon

SÖYLEŞİ

gun bularak “Vakt-i Seferde İcraat-ı Hükümete mıştır. Tehcirin Durdurulması ve Ermenilerin
Karşı Gelenler İçün Cihet-i Askeriyece İttihaz Geri Getirilmesi Birinci Dünya harbinin sona
Olunacak Tedâbir Hakkında Kanun-ı Muvak- ermesinden sonra Osmanlı Hükûmeti tehcire
kat” (savaş halinde devlet yönetimine karşı ge- tabi tutulan Ermenilerden isteyenlerin tekrar
lenler için askeri birliklerce alınacak tedbirler) eski yerlerine dönmeleri için bir kararname
Bu kanun 1 Haziran 1915 günü Takvim-i Veka- çıkardı. 4 Ocak 1919 Dahiliye Nazırı Mustafa
yi’de yayınlanarak yürürlüğe girdi. Paşa’nın Sadaret’e gönderdiği yazıda, Erme-
nilerden dönmek isteyenlerin eski yerlerine
Yaygın olarak tehcir kanunu olarak bilinen dört
maddelik kanun şöyle idi: nakledilmeleri konusunda ilgili yerlere tâlimat
verildiği ve gereken tedbirlerin alındığı belirtil-
1-Savaş sırasında ordu, kolordu ve tümen ko- mektedir. Hükûmetin hazırladığı 31 Aralık 1918
mutanları ve bunların müstakil mevki kuman- tarihli dönüş kararnamesinin önemli bazı mad-
danları, ahali tarafından herhangi bir suretle deleri şunlardır:
hükümetin emirlerine, yurt savunmasına, asa-
yişin korunmasına ilişkin işlere ve düzenleme- 1- Sadece geri dönmek arzusunda bulunanlar
lere muhalefet, silahla s aldırı ve direnme gö- sevk edilecek, bunun haricinde kimseye doku-
rürlerse bunu önlemeye mezun ve mecburdur- nulmayacak
lar 2- Yerlerine iade edileceklerin, yollarda perişan
olmamaları ve dönüş mahallerinde mesken ve
2-Ordu, müstakil kolordu ve tümen kumandan-
ları askerlik icaplarından dolayı veya casusluk iaşe sıkıntısı çekmelerinin önlenmesi için ge-
ve hıyanetlerini hissettikleri köyler ve kasaba- rekli tedbirler alınacak; gidecekleri bölgelerin
lar halkını tek tek veya toplu olarak diğer ma- idarecileriyle irtibat sağlanıp bu konudaki ted-
hallere sevk ve iskan ettirebilirler birler sağlandıktan sonra sevkiyat ve geri dö-
nüş işlemlerine başlanacaktır.
3-İş bu kanun yayınlandığı tarihten itibaren ge-
çerlidir. 3- Bu şartlar dahilinde dönecek olanlara ev ve
arazileri teslim edilecektir.
4-Bu kanunun uygulanmasından Başkomu-
tanlık vekili ve Harbiye Nazırı sorumludur. Prof 4- Kilise ve mektep gibi binalarla bunlara gelir
Dr. Yusuf Halaçoğlu’nun verdiği bilgiye göre getiren yerler, ait olduğu cemaate geri verile-
Tehcir kanunun yürürlüğe girmesinden sonra cek.
yeni yerleşim bölgelerine sevk edilen Ermeni 5- Din değiştirmiş olanlar arzu ederlerse eski
nüfus 438.758 kadardır. Tehcir Edilmeyen Er- dinlerine dönebilecekler.
meniler Yer değiştirme kararı bütün Ermenilere 6- Ermenilerden muhtaç olanların dönüşlerin-
uygulanmamıştır. Başlangıçta bazı bölgelerde de sevk ve iaşe masrafları, harbiye tahsisatın-
yaşayan Ermenilerin bir bölümü göç dışında dan karşılanacak. Tehcirle İlgili Hususlar
bırakılmışlardır. Fakat, daha sonra bunların da
çeşitli şiddet olaylarına karıştıkları görülünce 1- Ermeniler yabancı bir ülkenin toprağında de-
büyük bir kısmı göç ettirilmişlerdir. ğil, yine Osmanlı topraklarında iskan edilmiştir.
15 Ağustos 1915’de illere gönderilen şifre telg- 2- 1915 Tehciri ihtimal dahilindeki bir isyana
rafla şu kesimlerin tehcire tabi tutulmamaları karşı düşünülmüş bir tedbir değildir. Fiilen or-
istenmiştir. taya çıkan isyana karşı alınmış bir tedbirdir.
1- Katolik ve Protestan mezhebinde bulunan 3-Türk ordusu Çanakkale’de Filistin’de, Irak’ta
Ermenilerin Kafkasya’da çarpışırken, Osmanlı ordusuy-
la beraber savaşta olması gereken Ermeniler,
2-Osmanlı ordusunda subay ve sıhhiye sınıfla- Ruslarla işbirliği yapmışlardır.
rında hizmet gören Ermeniler Ocak-Şubat 2023
4- Enver Paşa ve Talat Paşa bir sabah uyanıp
3- Osmanlı Bankası şubelerinde ve bazı kon- biz bu Ermenileri kovalım demedi. Ermeni zu-
solosluklarda çalışan Ermeniler 81
lüm ve işkenceleri o noktaya varmıştı ki cephe-
4-Hasta, özürlü, sakat ve yaşlılar ile yetim ço- deki Paşalar eğer tedbir alınmazsa orduyu geri
cuklar ve dul kadınlar da sevke tabi tutulma- çekeceklerini ifade etmişlerdir.