Page 79 - Gümüşhane Vizyon

SÖYLEŞİ

mek için bazı kritik tarihler var. Bu tarihlerden
biri 1821.

Yani Rumların diğer bir ifade ile Yunanlıların
isyanı. Bu tarihten sonra Osmanlı diplomatik
kadrolarını, tercüme bürolarını işgal etmiş olan
Rumlar, artık devlet tarafından güvenilmez ola-
rak görüldüklerinden bu makamlara pek fazla
getirilmemişlerdir. Onların yerine yetirince dil bi-
len Ermeniler getirilmeye başlanmıştır. Bu tarih-
ten sonra Ermeniler devlet kademelerinde çok
önemli görevlere yükselmişlerdir. İdare alanda
devletin kaderinde rol oynayacak makamlara şan kalabalık bir Ermeni topluluğu Anadolu’dan
gelmişler, valilik, elçilik, müsteşarlık ve bakanlık Ruslar tarafından göçürülerek Kafkasya’nın çe-
yapmışlardır. Osmanlı döneminde 22 bakan, 29 şitli bölgelerine yerleştirilmişlerdir. Bu gelişme
pasa, 33 milletvekili, 7 büyükelçi, 11 konsolos, bugünkü Ermenistan`ın kurulmasında ilk adım-
12 öğretim üyesi, 8 doktor general ve sayısız dı. Ruslar, Ermeniler`i bölgede ön plana çıkar-
yüksek dereceli Ermeni memur görev yapmıştır. mışlardı, ancak Revan`da Ermeni nüfusu Müslü-
1828-29 Osmanlı-Rus Savaşından Sonra Doğu manlara göre çok azdı.
Anadolu’dan100 Bin Ermeni Ruslar Tarafından Rus işgalinden sonra bütün dengeler bozuldu.
Göçürülmüştür Bugünkü Ermenistan toprak- İşgalden önce bölgede 87 bin Müslüman ya-
ları özellikle de Revan, yani Erivan 14. yüzyılın şarken, savaştan sonra bu nüfusta 26 bin kişi
sonlarında Timur`un eline geçince bölgeye Türk azalmıştı. Ermeni Sorunun Ortaya Çıkış Neden-
aşiretleri yerleşmeye başladı. leri Fransız İhtilali, Avrupa’da siyasi ve ekono-
Timur`dan sonra bölgeye önce Karakoyun- mik dengelerin değişmesi ve sömürgecilik yarı-
lu, daha sonra Akkoyunlu, ardından da Safe- şı, misyonerlerin faaliyetleri, Osmanlı Devleti’nin
vi Türkmenleri hakim oldular. Ferhad Paşa, zayıflaması, Ermeni komitelerinin çalışmaları ve
1583`te şehri fethederek, buraya bir kale inşa Ermenileri kendi çıkarları için kullanmak isteyen
ettirdi. Osmanlı hakimiyetine giren bölge Re- özellikle Rusya ve İngiltere’nin Ermenileri isyan
van Beylerbeyliği olarak teşkilatlandırıldı. Şah konusunda yardım ve teşvik etmeleri sorunun
Abbas, 1604`te Revan`ı geri aldı. Dördüncü Mu- ortaya çıkmasının ana nedenleridir. Ermeni So-
rad, 1635`te Revan`ı tekrar Osmanlı topraklarına runu 1877-1878 (93 Harbi) Osmanlı-Rus Har-
katınca, bu zaferin anısına Topkapı Sarayı`nda binden Sonra Uluslararası Bir Boyut Kazandı
Revan Köşkü`nü yaptırdı. Daha sonra bu şehir Osmanlı Devleti’nin ağır hezimetiyle sonuçla-
Safevi Devleti’nin eline geçti. Ruslar, 1804 ve nan 93 Harbin’den sonra 3 Mart 1878 yılında
1806`da bu şehri iki defa kuşatmalarına rağ- imzalanan Ayastefanos Anlaşması’nın 16. Mad-
men alamadılar. 1826`daki kuşatmada da ba- desine göre Ermenilerin yaşadığı vilayetlerde
şarılı olamayan Ruslar 1827’de İran ile yaptık- ıslahat yapılacaktı. Bu antlaşma ile Ermeni adı
ları savaşı kazanarak şehri ele geçirdiler. İran ilk defa uluslararası bir anlaşmaya geçmiş olu-
ilan yapılan Türkmençay Antlaşması’nı 20 Mart yordu. Rusya’nın Ayastefanos Anlaşması ile
1828’de tasdik eden Rus Çarı I. Nikola, ertesi Kafkasya’ya hakim olması, Doğu Anadolu ve
gün (21 Mart 1828) Erivan, Nahçıvan ve Ordu- Balkanlarda etkili olması özellikle İngiltere’yi
bad’ı içine alan bölgeyi “Ermeni Vilayeti” olarak telaşlandırdı. Ayastefanos Antlaşması`nı değiş-
tirmek için kolları sıvayan İngilizlerin diplomatik
adlandıran fermanını ilan etti. 1828`de Nahcivan çabaları sonuç verdi ve ikili antlaşma yerine,
ve Revan hanlıkları ortadan kaldırıldı ve bölge Berlin `de toplanan kongrede çok taraflı yeni bir
Ermeni Vilayeti diye adlandırıldı. Ocak-Şubat 2023
antlaşma imzalandı. Berlin Anlaşması’nın 61.
Prof. Dr. Kemal Beydilli’nin “1828-1829 Osman- Maddesine göre de Babıali Ermenilerin yaşa-
lı-Rus Savaşı’nda Doğu Anadolu’dan Göçürü- dığı eyaletlerde, yerel ihtiyaçların gerektirdiği
len Ermeniler” adlı makalesinde belirtildiğine reformları geciktirmeden yapmayı taahhüt edi- 77
göre, Edirne Antlaşması imzalanması sırasında yordu. Yine adı geçen anlaşmaya göre Osmanlı
ve sonrasında yaklaşık 100.000 kişiden olu- Devleti bu hususta alınacak önlemleri ara sıra